रोशन अधिकारी
काठमाडौ, फाल्गुन १६ - अनियन्त्रित रूपमा रियलस्टेट क्षेत्रमा लगानी गरेका वित्तीय संस्थालाई ऋण घटाउन समस्या देखिएको छ । वाणिज्य बैंकहरूले घरजग्गा क्षेत्रमा गरेको लगानी घटिरहेको देखिए पनि केही विकास बैंक र वित्त कम्पनीलाई समस्या भएको हो । केन्द्रीय बैंकका अनुसार विकास बैंकले कुल कर्जाको २१ प्रतिशत र वित्त कम्पनीले ३० प्रतिशतको हाराहारीमा लगानी गरेका छन् ।
मुलुकभर ८३ विकास बैंक र ७९ वित्त कम्पनी सञ्चालनमा छन् । समग्रमा यी दुई प्रकारका संस्थाको घरजग्गामा लगानी कम देखिए पनि काठमाडौंका संस्थाले यो क्षेत्रमा बढी ऋण दिएका छन् । 'काठमाडौं र चितवन क्षेत्रका विकास बैंक एवं वित्त कम्पनीको घरजग्गा क्षेत्रमा उच्च लगानी देखिन्छ,' केन्द्रीय बैंक उच्च स्रोतले भन्यो, 'धेरै लगानी भएकालाई घटाउन समस्या आउने निश्चित छ ।' घरजग्गाको क्षेत्रमा विकास बैंक र वित्त कम्पनीले ३७ अर्बको हाराहारीमा लगानी गरेका छन् । जसमा २४ अर्ब रुपैयाू वित्त कम्पनीको र १३ अर्ब विकास बैंकको छ । वाणिज्य बैंकहरूले १ खर्बको हाराहारी लगानी गरेका छन् । केन्द्रीय बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई २०६८ असार मसान्तसम्मा घरजग्गा क्षेत्रमा भएको लगानी -आवासीय घर/अपार्टमेन्ट, व्यावसायिक भवन, व्यापारिक कम्प्लेक्स, जग्गा जमिन खरिद र प्लटिङ) कुल कर्जाको ३० प्रतिशतमा झारिसक्नुपर्ने निर्देशन दिएको छ । २०६९ असारमा यसलाई २५ प्रतिशतमा झारिसक्नुपर्नेछ ।
विकास बैंक संघका अध्यक्ष झपट बोहोरा राष्ट्रियस्तरका केही विकास बैंकको मात्र घरजग्गा क्षेत्रमा उल्लेख्य लगानी रहेकाले ठूलो समस्या नरहेको बताउूछन् । 'अहिलेसम्म समाधान गर्न सकिने अवस्था छ,' उनले भने, 'अधिकांश कम्पनी आगामी असारसम्म पर्ख र हेरको अवस्थामा छन् ।' घरजग्गा क्षेत्रमा आएको सुस्तता कायम रहने हो भने विकास बैंकलाई मात्र नभएर पूरै आर्थिक क्षेत्रलाई असर गर्ने उनले बताए ।
वित्त कम्पनी संघका अध्यक्ष रामशान्त श्रेष्ठ घरजग्गामा कुल लगानीको ३० देखि ४० प्रतिशतको हाराहारी कर्जा रहेको बताउूछन् । 'गएको वर्ष समस्यानै थियो,' उनले भने, 'नयाू ऋण दिन छाडिएको छ र जेनतेन असुलीको काम भइरहेको छ ।' बलपूर्वक लगानीलाई सीमाभित्र ल्याउने काम भइरहेको उनले बताए । 'अन्य क्षेत्रमा लगानी गर्ने अवस्था छैन,' उनले भने, 'त्यसैले घरजग्गा क्षेत्रकै ऋण असुल गर्नुपर्ने भएको छ ।'
घरजग्गाको कारोबारमा कमी आएपछि ऋणको ब्याज उठ्नसमेत समस्या देखिन थालेको छ । त्यसैले बिक्री गरेर ऋण असुलउपर हुन समस्या रहेको व्यवसायी बताउूछन् । 'खरिद गर्नका लागि पनि बैंकबाटै ऋण लिने हो,' जग्गा तथा आवास विकास संघका एक पदाधिकारीले भने, 'बिक्री नभएपछि कसरी ऋण तिर्ने ।' जग्गाको बिक्री कम भएपछि बैंकलाई पनि आफ्नो लगानी सीमामा ल्याउन समस्या भएको छ । 'अन्य क्षेत्रमा प्रवाह भएको ऋण वृद्धि गरेर रियलस्टेट कर्जालाई सीमामा राख्न सकिने थियो,' राष्ट्र बैंकका एक अधिकारीले भने, 'निक्षेप वृद्धिदर हेर्दा त्यसरी लगानी गर्ने अवस्था पनि छैन ।'
यस वर्ष विकास बैंक र वित्त कम्पनीको निक्षेप वृद्धिदर घटेको छ । अघिल्लो वर्ष वाणिज्य बैंकको विपरीत दुवै प्रकारका संस्था निक्षेप बढ्ने क्रम उच्च थियो । केन्द्रीय बैंकले समेत वाणिज्य बैंकको निक्षेप मोडिएर विकास बैंक र वित्त कम्पनीमा गएको अनुमान गरेको थियो । अघिल्लो वर्षको पहिलो त्रैमासिकमा निक्षेप वृद्धिदर विकास बैंकमा ५२ र वित्त कम्पनीमा २४ प्रतिशत थियो । यस वर्ष असोजमा वृद्धिदर क्रमश ४ दशमलव १ र ४ दशमलव २ प्रतिशत मात्र कायम भएको छ । दोस्रो त्रैमासिकको तथ्यांक तयार भई नसके पनि वृद्धिदरमा उल्लेख्य परिवर्तन नआएको केन्द्रीय बैंकका एक अधिकारीले बताए । '१० लाख बढी पैसा राख्दा प्रहरीले आएर समातिहाल्छ जस्तो भ्रम सर्वसाधारणमा छ,' बोहोराले भने, 'त्यसैले सहकारी, ढुकुटीजस्ता अनौपचारिक क्षेत्रमा पैसा गएको छ ।' यसबाहेक पुूजी पलायनका कारण पनि सबै वित्तीय संस्थामा निक्षेप वृद्धि घटेको उनले बताए ।
